Xem tử vi có phải là mê tín dị đoan không?

Trong nhiều năm qua, Tử Vi thường xuyên bị gán cho hai chữ “mê tín”. Điều đáng nói là, phần lớn những người đưa ra kết luận đó chưa từng nghiên cứu nghiêm túc Tử Vi, chưa từng hiểu cách lập lá số, cũng chưa từng đọc một văn bản học lý nào liên quan đến mệnh lý phương Đông. Việc phủ nhận một hệ thống tri thức chỉ bằng cảm tính hoặc định kiến văn hóa không phải là tư duy khoa học, mà chính là một dạng ngụy biện phổ biến.

Muốn biết Tử Vi có phải mê tín hay không, không thể hỏi bằng niềm tin, mà phải xét bằng tiêu chí học thuật.

1. Gán nhãn “mê tín” cho Tử Vi là một sự đánh tráo khái niệm

Mê tín dị đoan là niềm tin mù quáng vào các thế lực siêu nhiên, thiếu hệ thống lý luận, không thể học, không thể kiểm chứng và không cho phép phản biện. Tử Vi không hội đủ bất kỳ đặc điểm nào trong số đó.

Tử Vi có:

• Hệ thống quy tắc lập lá số cố định

• Cấu trúc cung vị, sao, hạn có thể học và tái lập

• Nguyên lý nội tại dựa trên âm dương – ngũ hành – thời gian

Một hệ thống có thể được giảng dạy, truyền thừa, phản biện và hiệu chỉnh qua hàng trăm năm không thể bị gọi là mê tín chỉ vì nó không nằm trong khuôn khổ khoa học phương Tây hiện đại.

Việc phủ nhận Tử Vi bằng tiêu chí “không khoa học” mà không chỉ ra nó sai ở đâu, mâu thuẫn ở điểm nào là sự lười biếng trí tuệ.

2. Không hiểu Tử Vi, nên nhầm lẫn nó với bói toán

Một sai lầm phổ biến là đánh đồng Tử Vi với bói toán dân gian. Đây là lỗi nhận thức nghiêm trọng.

Bói toán dựa vào trực giác, linh cảm, hoặc những câu phán mơ hồ. Tử Vi thì ngược lại: mọi kết luận đều phải dựa trên tổ hợp sao, vị trí cung, vận hạn và mối quan hệ giữa chúng. Không có lá số thì không có luận đoán. Không có học lý thì không thể hành nghề.

Nếu có người dùng Tử Vi để hù dọa, bán giải hạn, gieo sợ hãi, thì đó là vấn đề của người sử dụng, không phải bản chất của Tử Vi. Lập luận “Tử Vi là mê tín vì có người dùng nó sai” tương đương với việc nói y học là mê tín vì có lang băm.

3. Tử Vi không định mệnh hóa con người – chính người chỉ trích mới làm điều đó

Một nghịch lý thú vị là: những người lên án Tử Vi “làm con người cam chịu số phận” lại chính là những người chưa từng đọc học lý Tử Vi.

Trong Tử Vi, mệnh không phải tất cả. Mệnh chỉ là điểm xuất phát. Vận, phúc đức, môi trường và hành vi mới là những yếu tố quyết định kết quả. Nếu Tử Vi là định mệnh luận, nó đã không cần đến khái niệm đại hạn, tiểu hạn, lưu niên hay phúc đức.

Việc hiểu Tử Vi đúng cách không khiến con người buông xuôi, mà ngược lại, giúp họ biết lúc nào nên tiến, lúc nào nên thủ, lúc nào nên tránh rủi ro. Đây là tư duy chiến lược, không phải tư duy mê tín.

4. Đòi Tử Vi phải “chứng minh khoa học” là yêu cầu sai nền tảng

Một yêu cầu thường được đưa ra là: “Tử Vi có chứng minh khoa học không?” Câu hỏi này nghe có vẻ hợp lý, nhưng thực chất là áp đặt sai hệ quy chiếu.

Tử Vi không phải khoa học tự nhiên, cũng không tuyên bố mình là khoa học thực nghiệm hiện đại. Nó thuộc nhóm khoa học nhân văn cổ đại, tương tự như triết học, xã hội học sơ khai hay y học cổ truyền.

Không ai yêu cầu triết học phải chứng minh bằng thí nghiệm vật lý. Không ai phủ nhận giá trị của lịch sử chỉ vì nó không thể lặp lại trong phòng thí nghiệm. Việc dùng tiêu chuẩn sai để phủ nhận một hệ thống tri thức là ngụy biện phổ biến nhưng rất thiếu công bằng.

5. Tử Vi tồn tại vì nó có giá trị thực tiễn

Nếu Tử Vi hoàn toàn vô nghĩa, nó đã không thể tồn tại, phát triển và được truyền thừa suốt nhiều thế kỷ trong giới trí thức phương Đông. Không một hệ thống tri thức nào có thể sống sót lâu dài chỉ bằng niềm tin mù quáng.

Giá trị của Tử Vi nằm ở khả năng:

• Phân tích xu hướng đời sống

• Nhận diện chu kỳ vận động của cá nhân

• Giúp con người hiểu rõ giới hạn và khả năng của mình

Những ai thực sự nghiên cứu Tử Vi đều biết: nó không hứa hẹn “đổi số”, mà cung cấp nhận thức.

Kết luận: Vấn đề không nằm ở Tử Vi

Tử Vi không phải mê tín dị đoan. Điều mê tín nằm ở cách con người tiếp cận nó. Một người thiếu học lý sẽ biến bất kỳ công cụ nào thành trò bói toán, dù đó là Tử Vi hay bất cứ thứ gì khác.

Phủ nhận Tử Vi mà không nghiên cứu nó không phải là tư duy khoa học, mà là định kiến khoác áo lý trí. Muốn phản bác Tử Vi, hãy phản bác bằng học lý. Còn nếu chỉ dừng ở cảm giác “tôi không tin”, thì đó không phải là lập luận, mà là quan điểm cá nhân.